3-1- نتایج33
۳-2- پوشش گیاهی منطقه:42
بحث47
4-1- عوامل انتشار گونه ها در منطقه مورد مطالعه48
4-1-1- اقلیم48
4-1-2- توپوگرافی51
4-1-3- عوامل زیستی58
4-2- فیتو جغرافی61
4-3-1- ناحیه ایران و تورانی61
4-3- عناصر انحصاری62
4-4- پیشنهادات پزوهشی آینده64
عنوان صفحه

فهرست منابع
الف: منابع فارسی…………………………………………………………………………………………………………. 65
ب: منابع انگیسی……………………………………………………………………………………………………………. 68
پیوست

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

پیوست جدول1……………………………………………………………………………………………………………………71
پیوست جدول2…………………………………………………………………………………………………………………….86
تصاویری از برخی زیستگاه های موجود در منطه مورد مطالعه …………………………………………93

فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول3-1: تعداد تیره، جنس و گونه مربوط به هر کدام از گروه های گیاهی………………………33
جدول 3-2: لیست غنی ترین تیره های گیاهان آوندی…………………………………………………………35
جدول 3-3: لیست غنی ترین جنس های گیاهان آوندی……………………………………………………..36
جدول3-4: لیست تعدادی از گیاهان دارویی منطقه……………………………………………………………..37
جدول 3-5: تعدادی از گیاهان منطقه که دارای پتانسیل زینتی شدن هستند……………………38
جدول 3-6: گونه های بومی ایران در منطقه…………………………………………………………………………38
جدول 3-7: لیست علف های هرز منطقه……………………………………………………………………………..39
جدول 3-8: گونه های فراوان منطقه……………………………………………………………………………………40
فهرست شکل ها
عنوانصفحه
شکل 1-1: نقشه نواحی فلورستیکی ایران……………………………………………………………………………..11
شکل 1-2: نقشه موقعیت منطقه موردمطالعه………………………………………………………………………………12
شکل1-3: نقشه اقلیم استانفارس………………………………………………………………………………………………..15
شکل1-4 دمای حداکثر مطلق بلند مدت استان فارس……………………………………………………………..16
شکل1-5: دمای حداقل مطلق بلند مدت استان فارس……………………………………………………………..16
جدول1-6: میانگین دمای حداکثر بلند مدت استان فارس……………………………………………………….17
شکل1-7: بارندگی بلند مدت استان فارس………………………………………………………………………………..17
شکل1-8: بارندگی بلند مدت فصل زمستان استانفارس…………………………………………………………..18
شکل1-9: رطوبت نسبی بلند مدت فصل زمستان استانفارس……………………………………………………18
شکل3-1: نمایش سهم هر یک از گروه های گیاهی در پوشش منطقه بر حسبدرصد………………34
عنوان صفحه
شکل3-2: سهم غنی ترین تیره ها در پوشش گیاهی منطقه (بر حسب درصد)…………………………..35
شکل3-3: تعداد گونه ها وجنس های غنی ترین تیره ها در پوشش گیاهی منطقه…………………….36
شکل 3-4: نمودار میزان گلدهی گیاهان منطقه در فصول مختلف سال های جمع آوری گیاه….41
شکل 4-1: نمایش جوامع اصلی پوشش گیاهی در منطقه با توجه به ارتفاع……………………………..54
شکل 5-1: تصاویری از برخی از زیستگاه های موجود در منطقه…………………………………………………93
شکل5-2: مقایسه اثر شیب بر روی پوشش گیاهی منطقه…………………………………………………………..94
شکل5-3: تصاویری از تخریب های انسانی در منطقه مورد مطالعه……………………………………………..95
فهرست نشانه‌های اختصاری
تروفیتThفانروفیتPhکریپتوفیتCrکامفیتChهمی کریپتوفیتHeاروپا – سیبریEuro – Sibایران – آناتولیIr – Anایران – تورانیIr – Turبومزادendجهان وطنCosچند منطقه‌ایPlزراعیCultصحرا – عربستانSah – ArabگرمسیریTropمدیترانه‌ایMeditنوبوسندیNobo – SindهیمالیاHimaشیب جنوب شرقیSEشیب جنوب غربیSWشیب جنوبیSشیب شرقیEشیب شمال شرقیNEشیب شمال غربیNWشیب شمالیNشیب غربیW

فصل اول
مقدمه
1-1– کلیات
سیستماتیک: علم بررسی تنوع موجودات زنده است. این علم شامل کشف، توصیف و تفسیر گوناگونی های زیست شناختی و تلفیق اطلاعات حاصل از این گوناگونی ها به شکل سیستم های طبقه بندی پیش نگر است. علم سیستماتیک به بررسی علمی اشکال مختلف و گوناگونی های موجود در عالم جانداران و هر گونه رابطه ی بین آنها میپردازد (14) .
تعریف فلور و فلورستیک
فلورستیک: شاخه ای از علم گیاه شناسی است که به شناسایی و لیست کردن همه ی گونه های گیاهی یک منطقه میپردازد. رستنی های یک منطقه را فلور مینامند. به کتاب یا دیگر آثاری که رستنی های یک منطقه را شرح میدهند نیز فلور گفته میشود. فلور در معنای دوم ابزاری برای شناسایی تاکسون های یک منطقه به شمار می آید. بنابراین فلورستیک در بر دارنده ی بررسی فلور ها (رستنی های مناطق) و تهیه ی فلور ها (کتاب های رستنی های مناطق) است (12).
برای شناخت فلور و پوشش گیاهی یک منطقه داشتن اطلاعات کلی از تاریخچه اکولوژی، منابع شناسایی، موقعیت جغرافیایی، عوامل دیرینه شناسی و ویژگی های کمی و کیفی آن فلور ضروری است. در واقع مجموع این یافته ها سیمای یک فلور و پوشش گیاهی یک منطقه را ترسیم مینماید و آگاهی از این یافته ها مقدمه ای برای شناخت کامل یک فلور است (30).
زیستگاه ها بلوک های ساختمانی اساسی محیط زیست میباشند که توسط حیوانات و گیاهان اشغال شده اند و به عنوان واحدی برای توصیف محل و مدیریت حفاظت از محیط زیست مهم هستند. زیستگاه به عنوان منطقه ای که در آن یک موجود زنده یا گروهی از موجودات زنده زندگی میکند شرح داده میشود و توسط اجزای زنده و غیرزنده محیط زیست تعریف میشود (9).
۱-2- ویژگی های سرزمین ایران
کشور پهناور ایران در جنوب غرب آسیا یکی از مناطق نیمکره شمالی است که به سبب برخی عوامل از جمله شرایط اقلیمی متفاوت، وجود کوههای مرتفع حصار مانند در اطراف، وجود کویر بزرگ مرکزی و با وسعتی بیش از ۱۶۴۰۰۰۰ کیلومتر مربع، نوعی ویژگی و تنوع زیستی در هر گوشه و کنار خود دارد و در هر بخش آن، ترکیب خاص عناصر مختلف زیستی نوعی اکوسیستم ویژه بوجود آورده است. نواحی مختلف جغرافیای گیاهی در فلات ایران باعث جریان ژنتیکی عظیم در این منطقه شده و در نتیجه تنوعی خاص در گونه های گیاهی پدید آورده است که در مقایسه با کشورهای همجوار و برخی نقاط دیگر بسیار جالب است. برخی از گونه های گیاهی در حصار موانع طبیعی در سرزمین اصلی خود ایران به صورت بومزاد (اندمیک) محصور مانده اند. بخش بزرگی از این سرزمین را نواحی بیابانی، نیمه بیابانی و کویری تشکیل میدهد. ساکنان نواحی بیابانی و نیمه بیابانی ایران همواره به پوشش گیاهی آن سخت وابسته بوده اند و هر کجا که پوشش گیاهی توانسته است میکروکلیمای مناسبی پدید آورد مردم در آنجا سکنی گزیده اند. همین عرصه های محدود پوشش گیاهی، به سبب تنوع آب و هوائی، توپوگرافی و ادافیکی بسیار متفاوت و ناهماهنگ است. پوشش گیاهی کشور ایران به طور اخص، معمولا از پهنه های محدود گسسته و پراکنده تشکیل یافته است. در صد پوشش این پهنه ها در نواحی شمالی و برخی نواحی شمال غربی و پر باران بسیار بالاست ولی در نواحی خشک و کم باران که تبخیر آن چندین برابر بارش است در صد آن بسیار پائین ولی در عوض تنوع گونه ای در آنها بسیار بالاست (6).
تنوع گونه ای گیاهان در ایران رقمی چشمگیر دارد و در مقایسه ایران یکی از کشورهای کم نظیر جهان از این حیث است. در ایران ۱۶۷ تیره از گیاهان آوندی وجود دارد که شامل ۱۲۱۵ جنس بوده، بعضی از آنها فقط دارای یک گونه و بعضی از آنها تا حدود ۸۰۰ گونه دارند. مجموع تاکسونهای موجود در ایران حدود ۸۰۰۰ است که شامل حدود ۶۴۱۷ گونه، ۶۱۱ زیر گونه، ۴۶۵ واریته، و ۸۳ هیبرید است. از این تعداد حدود ۱۸۱۰ تاکسون بومزاد (اندمیک) ایران هستند. آمار فعلی مربوط به بررسی های انجام شده تا سال ۱۳۷۹ درهرباریوم مرکزی دانشگاه تهران است (6).
۱-3- تاریخچه مطالعات فلورستیکی در ایران
علی‌رغم‌ اینکه‌ ایرانیان‌ در علم‌ استفاده‌ از گیاهان‌ و بالطبع‌ شناسایی‌ آنها سابقه‌ای‌ بس‌ طولانی‌ دارند، معهذا در دوران‌ تحول ‌این علم‌ در دنیا و جایگزینی‌ متدهای‌ نوین‌ در شناسایی‌ گیاهان‌، سابقه‌ چندانی‌ در منابع‌ و مأخذ متعلق‌ به‌ ایران‌ در این‌ دوره‌ دیده‌ نمی‌شود. در حالی‌ که‌ در سالهای‌ ۱۷۰۰ تا ۱۸۰۰ میلادی‌ در کشورهای ‌اروپایی‌ با احداث‌ هرباریوم‌ها و باغ‌های‌ گیاهشناسی‌ زمینه‌های‌ لازم‌ برای‌ توسعه‌ علم‌ گیاهشناسی‌ فراهم‌ می‌شد‌، در ایران‌ تحول‌ قابل‌ ملاحظه‌ای‌ مشهود نبود. از این‌ رو در همین‌ سال‌ها جاذبه‌های‌ گیاهشناسی‌ ایران‌، موجب‌ انجام‌ مسافرت‌های‌ متعدد گیاهشناسان‌ اروپایی‌ به‌ ایران‌ گشت‌، نمونه‌های‌ گیاهی‌ متعددی‌ در این‌ سال‌ها از ایران‌ جمع‌آوری‌ گردید که‌ هم‌ اکنون‌ در هرباریوم‌های‌ اروپایی‌ نگهداری‌ می‌شوند ( قهرمان ۱۳۷۵) (10).
به طور یقین تنوع فلور و پوشش گیاهی از عوامل اصلی قرار گرفتن سرزمین وسیع ایران در کانون توجه علم گیاه شناسی و گیاه شناسان بوده است (30).
۱-3-1- تاریخچه مطالعات فلورستیکی ایران:
اطلاعات در این زمینه در ایران حاصل مطالعات فلوریستیکی در حدود ۳۰۰ سال است که اغلب توسط گیاه شناسان خارجی جمع آوری شده است. مرحوم پروفسور احمد پارسا که از بنیان‌ گذاران علم گیاه‌ شناسی نوین در ایران است، از ابن سینا – د انشمند بزرگ ایرانی – به عنوان بنیان ‌گذار فلور در آسیا و ایران یاد می‌کند (30).
سرآغاز‌ سفر های گیاهشناسی اروپائیان در ایران احتمالاً در سال ۱۶۸۴ میلادی بوده که دکتر کمپفر آلمانی به جنوب قفقاز، رشت, قزوین, اصفهان، شیراز و کرانه‌ های خلیج فارس رفت. یکی از ره آوردهای علمی او از ‌این سفر چند ساله مجموعه‌ای از گیاهان‌این نواحی بود که به بریتیش میوزیم در لندن منتقل شد (10).
پس از او دانشمندان و کسان دیگری به ترتیب زیر به‌ ایران آمدند:
1774-1770 میلادی: گملین آلمانی گیاهان گیلان را گرد آوری و به بریتیش میوزیم داد.
1784-1770 : دانشمند فرانسوی آندره میشو گیاهان برخی از نواحی جنوبی ‌ایران را جمع کرد و آنها را به هرباریوم گیاهشناس نامی فرانسوی آلفونس دوکاندل در فرانسه داد.
۹۷-1796 : دو فرانسوی به نامهای الیویه و برونی‌یر گیاهان نواحی شمالی و غربی ‌ایران را جمع کردند. در حدود همین سالها، بلانژه فرانسوی نیز در مسافرت خود به تهران, اصفهان، شیراز و بوشهر, گیاهان‌این نواحی را گرد آورد.
۱۸۲۸ : سیوویتس , اهل مجارستان، مجموعه‌ای از گیاهان خوی و ارومیه را گرد آورد.
1837-1835 : اوشه الوای فرانسوی دوبار به‌ایران سفر کرد. از طریق بغداد به کرمانشاه, همدان و اصفهان رفت و در مسیر خود مجموعه‌ای از گیاهان زردکوه، نعل کوه, خوی، تبریز، دماوند, اصفهان، بوشهر و بندر عباس را تهیه کرد. در سفر دوم، در‌ایران در گذشت ( مدفنش در صحن کلیسای ارامنه جلفای اصفهان است). مجموعه‌های او را که در موزه تاریخ طبیعی پاریس محفوظ است گیاهشناس نامدار سوئیسی ادموند بواسیه معرفی کرد.
1843-1842 : تئو‌‌درکچی، گیاهشناس اتریشی، دوبار متوالی به ایران سفر کرد. بار اول که از طریق خیلج فارس به‌ایران آمد, گیاهان جزیره خارک, بوشهر, دالکی, شیراز, تخت جمشید وکوههای مجاور آن را گرد آورد. بار دوم از گیاهان ارتفاعات البرز مجموعه‌ای تهیه کرد. بعدها نامهای گیاهان گرد آمده از‌این نواحی را در مجله‌های خارجی منتشر کرد و گونه‌های جدید بسیاری از‌ ایران را شناسانید.
1849-1847 : دکتر بوزه، از اهالی ریگا (لتونی) ، از آذربایجان، گیلان, مازندان، تهران، اصفهان و یزد گیاهانی را گرد آورد که بعدها بواسیه در کارهای خود از آنها استفاده کرد. گیاهان بوزه در کتاب او به نام سفری به ماوراء قفقاز و‌ ایران در ۴۹-1845 در مسکو به چاپ رسید.
۱۸۵۱-1850: دکترستاکس انگلسیی در نواحی مرزی بلوچستان ‌ایران و پاکستان گیاهانی را جمع کرد.
1867-1865: پروفسور ‌هاوسکنخت آلمانی گیاهان کردستان و کوههای مجاور صحنه را جمع کرد. همچنین با شناسایی گیاهان گرد آورده شلیمر، طبیب ناصرالدین شاه و معلم دارالفنون قدیم، به محتوای گیاهشناختی کتاب او کمک نمود. در همان سالها کافر برخی از گیاهان کاشان را جمع کرد.
۱۸۵۸: فن بونژ، از دوستان بواسیه، به ‌ایران و افغانستان سفر کرد و مجموعه‌هایی شامل دو هزار گونه گیاهی از گرگان، مازندران، شاهرود, مشهد، طبس، تهران، اصفهان، یزد و کرمان فراهم آورد. همه گونه‌های گرد آورده او بوسیله بواسیه معرفی و چاپ شد.
۱۸۸۶-1885: دکتر شتاپف، رئیس هرباریوم کیو (لندن) ، در سفری به‌ ایران، گیاهان کازرون و حوالی کتل مالو و کتل پیرزن را گرد آورد. وی کارهای ارزشمندی درباره گیاهان ‌ایران دارد.
۱۸۹۴: فرین توصیف مجموعه گیاهان گرد آورده خود از بندرگز و گرگان را به چاپ رسانید.
۱۹۰۸: جیمز گیاهان باغی کرمان را جمع کرد.
۱۹۰۹-1879: اشتراوس در مسافرتهای متعدد خود در نقاط غربی ‌ایران در مدت سی سال اقامت خود در‌این کشور، گیاهان بسیاری از نقاط مختلف گرد آورد. توصیف‌ این گیاهان را برنمولر در ۲۰۲ صفحه در پنج شماره مجله ”با یهفته تسوم بوتانیشن سنترال بلات“ از سال ۱۹۰۵ تا ۱۹۱۰ و مجموعه دیگری را به نام (مجموعه جدید اشتراوس) در ۲۴۱ صفحه در سه شماره همان مجله در سالهای ۱۱-1910 چاپ کرد. مجموعه‌ای از خزه‌ها و هپاتیکهای ‌ایران نیز گرد آوری شد که بخشی از آنها را شیفنر تشخیص داد و وصف آنها را در ۱۹۰۸ منتشر کرد.
۱۹۰۲: سین تنیس گیاهانی از گرگان و ارتفاعات آن نواحی گرد آورد.
۱۹۳۹-1889: گیاهشناس نامدار، ی. برنمولر، از اهالی وایمار آلمان، چندین بار به نقاط مختلف‌ایران مانند کرمان، یزد، بوشهر و اصفهان سفر کرد. از مجموعه گیاهان گردآورده افراد دیگری مانند اشتراوس، کناپ و گائوبا نیز در انتشارات خود بهره گرفت. او حدود پانصد گونه تازه در ‌ایران کشف کرد.
۱۹۱۳: پوپنوک گیاهان جزیزه هرمز در خلیج فارس را جمع کرد.
1920-1919: گاندژر گیاهان کرانه‌های جنوب‌ ایران را گرد آورد و وصف آنها را چاپ کرد.
۱۹۲۶: گروسهایم توصیف گیاهانی از تبریز، جلفا، مرند، کوه میشوداغ، یام، صوفیان، انیل‌زنیل را به چاپ رسانید.
1926-1925: گیلیات- سمیث گیاهانی از نقاط مختلف آذربایجان گرد آورد که بوسیله دکتر تاریل، رئیس وقت هرباریوم و کتابخانه کیو، به چاپ رسید.
۱۹۲۷: مکمیلان گیاهان مسجد سلیمان را جمع کرد.
۱۹۲۸: چیک گیاهان شیراز و نواحی مجاور آن را گرد آورد.
۱۹۲۸: هرنر گیاهان بوشهر، دشت ارژن (فارس) و میان کتل را جمع کرد.
۱۹۲۹: دارلینگتون و کاوان گیاهان آذربایجان، اصفهان, قزوین و کرمانشاه را جمع کردند.
1929-1923: نابلک گیاهان مرز ‌ایران و ترکیه را گرد آورد و وصف آنها را به چاپ رسانید.
۱۹۲۹:راجر گیاهان همدان را جمع کرد.
۱۹۳۰: باروز گیاهان البرز و سواحل بحر خزر را جمع کرد.
۱۹۳۴: فیلد و لازار گیاهان از شهر ری و یزدخاست جمع کردند اما گیاهان بیشتری در عراق گرد آوردند.
۱۹۳۴: ترات گیاهان بخشهایی از البرز و غرب ‌ایران را جمع کرد.
۱۹۳۹: گیلی گیاهانی از دماوند، ارتفاعات کندوان آزادبر و پلور را به چاپ رسانید.
1935-1932: بیگر گیاهان کرمان و یزد را جمع کرد.
1936-1933: خانم دیلی گیاهان مسجد سلیمان، و زابل را جمع کرد.
۱۹۳۶: خانم لینزی گیاهان ‌ایسپیلی ییلاق گیلان (در حوالی لاهیجان) را جمع کرد.
1940-1933: اروین گائوبا گیاهان اطراف کرج، کناره‌های خزر و ارتفاعات شمالی البرز در منطقه دریای خزر را جمع کرد.
1977-1937: کارل هینز رشینگر گیاهان ‌ایران، افغانستان، پاکستان و عراق را در نوبتهای مختلف جمع‌آوری نمود.
1945-1940: کولتس در اقامتی تقریبا چهار ساله در ‌ایران و افغانستان, گیاهانی را در‌این نواحی جمع کرد.
1948-1946: آیلیف گیاهان اصفهان را جمع کرد.
۱۹۴۸: پل الن سوئیسی، متخصص گیاهان تیره سالسولاسه، گیاهان اطراف تهران و نواحی خشک مرکزی و جنوب شرقی‌ ایران را گرد آورد.
۱۹۴۸: پروفسور لئونارد بلژیکی، با هیئتی از باغ گیاهشناسی سلطنتی بلژیک و وزارت کشاورزی آن کشور، گیاهان نواحی خشک و کویری ‌ایران را در فاصله دو ماه (آوریل و مه) با عبور از بخش مرکزی تا نواحی جنوب شرقی جمع کرد و نتایج بررسیهای خود را در ۱۰ جلد در سالهای ۹۱-1981 با نام بررسی فلور و پوشش گیاهی بیابانهای‌ایران انتشار داد.
۱۹۷۴: کونکل گیاهان جزایر قشم, هرمز، لارک و هنگام را جمع کرد و در سال ۱۹۷۷ میلادی، با عنوان پوشش گیاهی هرمز، قشم و جزایر همجوار انتشار داد.
1977-1970: ژ- ک. کلن فرانسوی به بررسی گیاهان ناحیه مرکزی البرز و گردآوری گیاهان آن پرداخت و کتابی با عنوان رویشهای ارتفاعات البرز مرکزی در سال ۱۹۹۴ در پاریس انتشارداد (قهرمان ۱۳۷۵) (10).
اولین موزه گیاه شناسی و هرباریوم رسمی ایران در سال ۱۳۱۲ شمسی توسط پروفسور گائوبای اطریشی در دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران تاسیس شد (30).
در استان فارس هرباریوم دانشگاه شیراز نیم قرن پیش توسط مارتین ال گرانت تاسیس شد که تاکنون به جمع آوری و مطالعه گیاهان استان فارس پرداخته است. هم اکنون نزدیک 100 هزار نمونه گیاهی در این هرباریوم نگهداری میشود (11).
این هرباریوم در سالهای اخیر در زمینه مطالعات فلوریستیکی در مناطق مختلف ایران بویژه، استان فارس فعال بوده است. از آن جمله سید عادل سجادی در سال ۱۳۹۰ مطالعه فلورستیکی منطقه کوهسالان کردستان را به پایان رساند (13). معصومه زارع در سال ۱۳۹۲ مطالعه کوه خم منطقه تنگسکن در شهرستان ارسنجان (17) و سعیده سادات سیدی در سال ۱۳۹۲ مطالعه کوه تودج (توده) در شهرستان استهبان را انجام داده است (15). در شهرستان ممسنی علی اسدی در سال ۱۳۹۱ کوه های تاسک، لیزکی پایینی، لیزکی بالایی و کوه بوان را مورد مطالعه قرار داده است و گیاهان دارویی این مناطق را هم بررسی کرده است (۱). مهدی دولت خواهی هم در سال ۱۳۹۱ گیاهان‌ دارویی شهرستان ممسنی را مورد بررسی قرار داده است اما در منطقه مورد بررسی این تحقیق هیچ گونه مطالعه فلورستیکی جامع صورت نگرفته است (16).
۱-3-2- تحولات گیاه شناسی نوین در ایران:
نخستین هرباریوم در ایران در سال ۱۳۲۱ و در دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران تاسیس شد، سپس هرباریومهای مختلفی در دانشگاهها و همچنین مراکز تحقیقاتی تاسیس یافت از جمله هرباریوم مؤسسه بررسی آفات و بیماریهای گیاهی، اوین (مؤسسه تحقیقات گیاهپزشکی ایران)، هرباریوم‌های دانشکده داروسازی، دانشکده علوم، دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران؛ هرباریوم دانشگاه صنعتی اصفهان؛ هرباریوم دانشگاه مشهد و سایر هرباریوم‌های آموزشی دانشگاههای کشور. در سال های ۱۳۴۷ تقریبا همزمان دو هرباریوم در موسسه گیاهشناسی ایران و موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع احداث شد که پس ا ز پیروزی انقلاب اسلامی در همدیگر ادغام و سپس نام هرباریوم مرکزی ایران را به خود گرفت. متعاقبا برنامه احداث هرباریوم های منطقه ای در دستور کار قرار گرفت و در شهرهای مشهد، اصفهان، کرمانشاه، بندرعباس و اهواز هرباریومهایی تاسیس یافت، سپس طی طرحی این برنامه به تاسیس هرباریوم های استانی تبدیل یافت، به طوریکه اکنون در همه مراکز استانها و در مراکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی هرباریومهایی احداث یافته است. تخمین تعداد واقعی شماره نمونه های هرباریومی در ایران به علت پراکنش اطلاعات مشکل است. تعداد شماره نمونه های هرباریومی در داخل ایران به حدود ۱۰۰۰۰۰۰ تخمین زده می‌شود. به تدریج با جمع آوری نمونه های هرباریومی ایران توسط محققین خارج از کشور زمینه‌های‌لازم‌ جهت‌ انتشار اولین‌ فلورهایی‌ که‌ به نحوی‌ ایران‌ را در برمی‌گرفتند، فراهم‌ شد. به علاوه از سال ۱۳۸۴ طرح تهیه فلورهای استانی نیز در برنامه کار مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع قرار گرفت که مراحل اجرایی خود را طی می‌نماید (10).
۱-3-3 منابع شناسایی فلور ایران:
برای شناسایی گیاهان خودروی ایران منابع معتبری وجود دارد که به ۷ گروه قابل تقسیم بندی هستند (30).

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

۱-باغ های گیاه شناسی مانند باغ گیاه شناسی ملی ایران، باغ گیاه شناسی دانشکده کشاورزی کرج، باغ ارم در شیراز و باغ گلها در اصفهان، گرچه نمی توان آنها را به عنوان باغ گیاه شناسی نامید.
۲- هرباریوم ها مانند هرباریوم اوین، هرباریوم مرکزی ایران، هرباریوم دانشکده داروسازی دانشگاه تهران
۳- کتب مرجع و آثار نوشتاری
۴- فلور ها مانند فلور ایرانیکا (رشینگر ۲۰۰۵-1963)، فلور ایران(پارسا ۱۹۵۰-1943)، رستنی های ایران(۱۳۷۶ -1354)، فلور ایران(اسدی، معصومی، جم زاد، خاتم ساز و باباخانلو {ویراستاران}۱۳۸۴ -1367)
و …
۵- تک نگاره ها
۶- نمایه ها
۷- مجلات علمی
۱-4- نواحی فلورستیکی ایران
امروزه کل خشکی های کره زمین طبق سیستم ارائه شده توسط آرمن تختجان- گیاه شناس ارمنستانی- به ۶ قلمرو، ۳۵ ناحیه و ۱۵۲ حوزه تقسیم میشود (44).
قلمرو های شش گانه عبارت اند از:
هولارکتیک، پالئوتروپیک، نئوتروپیک، کاپ، استرالیا و آنتارکتیک
اما تقسیم بندی زهری(۱۹۷۳)، بیشتر با واقعیت فلور ایران سازگاری دارد (30).
فلور ایران به دو قلمرو هولارکتیک و پالئوتروپیک تعلق دارد. بخش کوچکی از نواحی جنوبی کشور در امتداد سواحل خلیج فارس و دریای عمان به قلمرو پالئوتروپیک- زیر قلمرو آفریقا، ناحیه صحرا – سندی (سودانی)، حوزه نوبو- سندی و بقیه نقاط کشور به فلمرو هولارکتیک تعلق دارد. جنگل های شمال کشور به زیر حوزه هیرکانی از حوزه اکسین- هیرکانی، زیر ناحیه پونتیک(دریای سیاه)، ناحیه اروپا- سیبری، زیر قلمرو بورآل تعلق دارند. سایر مناطق کشور شامل زیر حوزه های ارمنستان- ایران، کردستان- زاگرس و ایران مرکزی به حوزه ایران- آناتولی از ناحیه ایران- تورانی، زیر قلمرو تتیان(مدیترانه قدیم)، قلمرو هولارکتیک تعلق دارند (30).

1-5- توپوگرافی استان فارس
وسعت استان فارس حدود 133 هزار کیلومتر مربع است و تقریبا ۱/۸% مساحت کشور را تشکیل میدهد. این استان، در جنوب منطقه مرکزی ایران بین مدار های ۲۷ درجه و دو دقیقه و ۳۱ درجه و ۴۲ دقیقه عرض شمالی و ۵۰ درجه و ۴۲ دقیقه و۵۵ درجه و ۳۶ دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است. این استان از شمال با استان اصفهان و یزد، از مغرب با استان های کهگیلویه و بویر احمد و بوشهر، از جنوب با استان هرمزگان و از شرق با استان کرمان همسایه است (48).
گستره ى مورد پژوهش در طول خاورى ۵۰ درجه تا ۵۳ درجه و ۳۱ دقیقه خاورى وعرض شمالى ۲۸ درجه و ۴۵ دقیقه تا ۳۱ درجه و ۳۰ دقیقه، دربخش هاى جنوب باخترى کشور واقع گردیده است. این محدوده بامرکزیت شهر نورآباد در موقعیت ۵۱ درجه و ۳۱ دقیقه طول خاورى و عرض ۳۰ درجه و ۷ دقیقه عرض شمالى مىباشد. شهرستان نورآباد ممسنى دربخش هاى شمال باخترى استان فارس و شهرستان شیراز قرار دارد (48).
در استان فارس، تحت تاثیر ویژگی های توپوگرافیک، سه ناحیه آب و هوایی مشخص پدیدار شده است :
۱-ناحیه کوهستانی شمال، شمال باختر و باختر: دارای زمستان های سرد معتدل و پوشش گیاهی قابل توجه میباشد. میزان بارندگی این ناحیه در حدود ۴۰۰ تا ۶۰۰ میلی متر در سال گزارش شده است (48).
۲- ناحیه مرکزی: این ناحیه درزمستان ها آب و هوای نسبتا معتدل توام با بارندگی و در تابستان ها، هوایی گرم وخشک دارد. آب و هوای این ناحیه به علت بارندگی نسبی ارتفاعات، نسبت به شمال و شمال باختر وضعیتی کاملا متفاوت دارد، میزان باران این ناحیه بین ۲۰۰ تا ۴۰۰ میلی متر در سال است. شهرهای شیراز، کازرون، فسا و فیروزآباد در این ناحیه قرار گرفته اند (48).
۳-ناحیه جنوب و جنوب خاوری: به علت کاهش ارتفاع و پهنای جغرافیایی و نحوه استقرار کوه ها، میزان بارندگی این ناحیه درفصل زمستان نسبت به دو فصل بهار و پاییز کم تر میباشد. هوای این ناحیه در زمستان ها معتدل و در تابستان ها بسیار گرم و میزان بارندگی سالانه آن ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلی متر است. شهرهای لار، اوز و خنج جزو این ناحیه خشک به شمار میروند.
بر اساس گزارش سال ۱۳۷۱ ایستگاه سینوپتیک شیراز، متوسط حرارت این شهر ۸۵/۱۶ درجه و حداکثر و حداقل مطلق دمای آن به ترتیب ۲/۹۲ و ۷۴/۴ درجه سانتی گراد است. بر اساس همین گزارش، متوسط میزان بارندگی ماهانه منطقه ۴۵/۴۸ میلی متر است که حداکثر آن با ۲/۱۸۴ میلی متر در آذرماه و حداقل آن با صفر میلی متر در ماه های تیر، مهر و آبان است. متوسط رطوبت نسبی این ناحیه حداکثر ۵/۸۴ و حداقل ۵/۱۲ درصد می باشد. تعداد روزهای یخبندان در طول سال نیز ۳۴ روز گزارش شده است (48).
1-6- اقلیم شهرستان ممسنی
آب و هوای ممسنی تحت تاثیر ۳ توده هوای باران زاست:
الف-توده هوای مدیترانه ای: توده هوای مرطوب که در زمستان حوزه دریای مدیترانه را در بر میگیرد و به وسیله بادهای غربی به سمت شرق کشیده میشوند. این توده هوا که در ابتدا کوه های زاگرس را تحت تاثیر خود قرار میدهند، در فصل پاییز، زمستان و بهار بارش های منطقه ممسنی را به وجود میآورند. این بارش ها به طور عمده به صورت باران نازل میشود (29).
ب- توده هوای سودانی: این توده با گذشتن از خلیج فارس و دریای عمان رطوبت لازم را جذب میکند و به رشته کوه های زاگرس میرسد. این توده در بعضی از مواقع در فصل زمستان منطقه ممسنی را در بر میگیرد که مقدار بارندگی ناشی از آن در کل مقدار بارندگی منطقه این توده ناچیز است (29).
ج- پر فشار جنب حاره ای: استقرار این توده هوا در فصل تابستان باعث میشود که تقریبا تمامی مناطق ایران و به خصوص در عرض های کمتر از ۳۵ درجه در تابستان خشک و فاقد بارندگی باشد از این رو منطقه ممسنی که تحت تاثیر این توده هوایی قرار میگیرد، دارای تابستان خشک و نسبتا گرم است (29).
برابر آمار، میانگین درجه حرارت شهر نورآباد۲۱ و متوسط روزهای یخبندان ۳/۲ روز میباشد. میزان بارندگی سالانه شهر نورآباد۵۲۲ میلیمتر است که از نظر پراکندگی بارش در فصول مختلف، متفاوت است (29).
از دیدگاه اقلیمى، با در نظر گرفتن جداول آمارى کتاب آمار استان فارس و محاسبات روابط شاخص هاى خشکى، آب و هواى نیمه خشک با تابستان هاى گرم و طولانى و زمستان هاى مرطوب در بخش هاى با بلنداى کم درنواحى مرکزى گستره تعیین شده و در بخش هاى مرتفع شمالى و شمال باخترى، با زمستان هاى سرد و طولانى و تابستان هاى معتدل، در گروه مناطق مرطوب مشخص شده است (48).
1-6-1- دما
شهرستان ممسنی با توجه به موقعیت آن و ارتفاعاتی که در این شهرستان وجود دارد و اثرات این ارتفاعات در تغییر و تعدیل هوا و حرارت ، محیط مطلوبی رابرای فعالیتهای انسانی فراهم میآورد.
برابر آمار میانگین درجه حرارت شهر نورآباد۲۱ و متوسط روزهای یخبندان ۳/۲ روز میباشد.
اختلاف دمای بین فصول گرم و سرد سال بسیار بالاست. همچنین درجه حرارت از منطقه ای به منطقه دیگر (شمال، مرکز وجنوب شهرستان) نیز متفاوت میباشد (29).

1-6-2- بارندگی
میزان بارندگی سالانه شهر نورآباد۵۲۲ میلیمتر است که از نظر پراکندگی بارش در فصول مختلف، متفاوت است. پر باران ترین فصل ، زمستان است که در این فصل مقدار۳۲۰ میلیمتر باران دریافت میکند و پر باران ترین ماه ، دی ماهاست که۱۲۰ میلیمتر باران میبارد. بعد از زمستان پائیز دومین فصل پر باران منطقه است. . بطور کلی رژیم بارندگی این شهرستان از آبان ماه شروع و تا اردیبهشت ادامه دارد. فصل تابستان کم باران ترین و خشک ترین فصل سال میباشد. مدت زمان خشکی از اواسط اردیبهشت ماه شروع و تقریبا” تا۱۰ آبان ماه ادامه دارد. البته نوساناتی هم در بارش در منطقه وجود دارد بطوری که گاه تا دی ماه بیشتر از یکی دو باران در منطقه نمیبارد (29).

۱-6-3- رطوبت نسبی
میزان رطوبت نسبی( نم نسبی) سالانه شهر نورآباد۲/۵۵ % بوده که دی ماه مرطوب ترین ماه سال و تیر خشک ترین ماه سال است (29).
1-6-4- خاک
از گروه خاک هایی که در شهرستان ممسنی یافت میشوند گروه خاک های برون منطقه ای میباشند که شامل گروه خاک های آبرفتی و گروه خاک های واریزه ای میباشند که در زیر شرح داده میشوند.
گروه خاک های آبرفتی: خاک این گروه جزء حاصلخیزترین خاک های دنیا محسوب شده و از نظر کشاورزی دارای اهمیت فوق العاده ای میباشد. خاک های آبرفتی در کلیه نواحی اقلیمی استان فارس مشاهده میشود و مواد مادری آن دربردارنده ی رسوبات مطبق میباشد. این خاک ها در مناطق خشک که سرعت تخریب مواد مادری در آنها کمتر است، سرشار از گچ و آهک است. خاک های آبرفتی را میتوان در مناطقی مانند آباده، کازرون، فسا، قلات شیراز، جهرم، خرامه، بختگان، درودزن، بیضا، سروستان، قیرکارزین، نورآباد، لامرد، مبارک آباد و خفر مشاهده کرد (1) .
گروه خاک های واریزه ای: این خاک ها در اثر واریزه شدن مواد در اثر حرکت آبراهه ها و نیروی ثقل در دامنه ی ارتفاعات تشکیل شده، در کلیه نواحی اقلیمی استان دیده میشود. خاک های واریزه ای را در دشت های شهرستان آباده، کازرون، فسا، داراب، خرامه، سروستان و نورآباد میتوان مشاهده کرد (1) .
به سبب وجود گوههای زیاد ، دراین شهرستان وسعت خاک محدود می باشد. با این حال شهرستان دارای جلگه های متعددی است کشاورزی در آنها در سطح بسیار مناسب میباشدو در آن محصولاتی چون گندم و برنج کشت میگردد (29).
1-10- جغرافیا و زمین ریخت شناسى
گستره ى مورد پژوهش در طول خاورى ۵۰ درجه تا ۵۳ درجه و ۳۱ دقیقه خاورى وعرض شمالى ۲۸ درجه و ۴۵ دقیقه تا ۳۱ درجه و ۳۰ دقیقه، دربخش هاى جنوب باخترى کشور واقع گردیده است. این محدوده بامرکزیت شهر نورآباد در موقعیت ۵۱ درجه و ۳۱ دقیقه طول خاورى و عرض ۳۰ درجه و ۷ دقیقه عرض شمالى مىباشد. این شهر در شهرستان نورآباد ممسنى دربخش هاى شمال باخترى استان فارس و شهرستان شیراز قرار دارد (48).
از دیدگاه ویژگى ریختارى، این گستره فراز و نشیب بسیارى را دارا بوده و میزان تراکم خطوط تراز ارتفاعى در آن داراى گوناگونى بسیار است. بیشینه ى بلنداى ۴۴۰۹ متر از سطح تراز دریا، مربوط به کوه دنا در شمال محدوده بوده و کمینه بلندا ۳ متر در ساحل بوشهر، در جنوب باخترى منطقه مىباشد، این در حالیست که ارتفاعات منطقه نورآباد داراى بلنداى ۲۹۰۰ متر و دشت نورآباد میانگین بلنداى ۹۴۰ متر دارد. آبهاى جارى از بلندى هاى پیرامون دشت نورآباد، در قالب رودخانه ى دائمى فهلیان، رودخانه آب گرمو، رودخانه گرآب و رودخانه فصلى دروغ زن (کتى) جریان دارد. رودخانه دائمى فهلیان از بهم پیوستن دو شاخه ى شور و شیرین در سرآسیاب جاوید حاصل میگردد. رود شیرین از کوهستانهاى جاوید و از اتصال چند شاخه همچون رود مهرنجان در منطقه ى پر اشکفت جاوید و رود سالارى در منطقه ى سالارى جاوید ایجاد گردیده است. همچنین رود شور از بلندى هاى دشمن زیارى و با گذر از تشکیلات تبخیرى – مارنى سرچشمه مىگیرد. رودخانه ى فصلى دروغ زن (کتى) از پهنه هاى جنوب خاورى گستره ( از بلندیهاى دره هرایرز ) سرچشمه گرفته و پس ازگذر از دشت نورآباد به رودخانه ى فهلیان مىپیوندد. رودخانه کوچک آب گرمو با بهم پیوستن چند چشمه از کوه چالکى سرچشمه گرفته و پس از گذر از بخش هاى شمال باخترى دشت، در نزدیکى روستاى کلگاه به رودخانه کتى(دروغ زن) مىپیوندد. رودخانه یا نهر گوگردى گرآب از چشمه اى در خاور دشت سرچشمه گرفته و درنهایت به رودخانه کتى مىپیوندد (48).
زمین شناسی استان فارس
کوه هاى زاگرس با جهت شمال غربى- جنوب شرقى در فارس امتداد یافته و فارس را به صورت واحد ویژه کوهستانى درآورده است. فارس را مىتوان از نظر طبیعى به دوناحیه مشخص تقسیم نمود (49).
۱-ناحیه شمالى وشمال غربى که از ارتفاعات بهم پیوسته اى تشکیل یافته وداراى گردنه هاى صعب العبور ودره هاى عمیق مىباشد.
۲-   ناحیه جنوب وجنوب شرقى که در این منطقه فاصله کوه ها بتدریج زیاد شده وتشکیل دشت هاى حاصلخیز شیراز، کازرون، مرودشت و دشت هاى مرکزى را مىدهند که به وسیله رودها آبیارى مىشوند. این رودها در نهایت به دریاچه بختگان، پریشان ومهارلو مىریزند.
به طور کلى ارتفاعات فارس را مىتوان به چهار دسته مهم تقسیم نمود:
۱-شمال وشمال غربى ۲- مرکزى ۳- غربی۴- جنوبى
۱–ارتفاعات شمال وشمال غربى : این ارتفاعات از کوه هاى سمیرم شروع شده و تا غرب آباده ادامه مىیابد وبه کوه عظمت که گردنه معروف کولى کش در آن واقع است ختم مىگردد .همچنین ارتفاعات برم فیروز که از سپیدان شروع شده وبه ارسنجان منتهى مىشود در این ناحیه واقع است.
۲- ارتفاعات مرکزى : شامل کوه هاى اطراف شیراز ( سبزپوشان وبمو) ونیز کوه هاى مهارلو، خرمن کوه، فساد و تودج.
۳- ارتفاعات غربى : این کوه ها دنباله ارتفاعات کهگیلویه مىباشد و به کوه هاى ممسنى ودشت ارژن (کوهمره سرخى)متصل مىگردد وامتداد آن شامل کوه هاى سفید دار در فریروزآباد است.
۴- ارتفاعات جنوبى : از ویژگى هاى این ناحیه است که کوه ها از فشردگى وارتفاع کمترى برخوردار است . مهمترین آنها کوه داراب وارتفاع بالنگستان وکوه هاى لارستان مىباشند.
ارتفاعات جنوبى :‌از ویژگى هاى این ناحیه این است که کوه ها از فشردگى وارتفاع کمترى برخوردار است. مهمترین آنها کوه داراب وارتفاع بالنگستان وکوه هاى لارستان مىباشند.
حضور این ناهمواریها در تعدیل آب و هواى فارس موثرند در فصول بارندگى برفگیر بوده وسرچشه هاى بسیارى از رودها و چشمه ها مىباشند .وجود مراتع باعث رونق دامپرورى وییلاق قشلاق عشایر این استان است واز پوشش گیاهى این ناحیه در تهیه داروهاى گیاهى استفاده مىشود واز چنگال هاى آن نیز بهره فراوان مىبرند (49).
1-11-1- زمین شناسی عمومی ممسنی
گستره مورد بررسى ازجنوب به ساحل خلیج فارس (بوشهر) ، از شمال به بخش هاى شمالى رشته کوه دنا (در شمال یاسوج)، از خاور به دشت شیراز وباختر به دشت بهبهان محدود شده و مرکزیت آن را دشت نورآباد در بر دارد ، از دیدگاه زمین شناختى، باگذر از بخش هاى شمال خاورى به جنوب باخترى محدوده، پهنه هاى رسوبى – ساختارى گوناگونى، گستره مورد پژوهش را شامل میشود، این پهنه ها بخش هائى از پهنه هاى ایران مرکزى ، سنندج – سیرجان و پهنه ساختارى زاگرس چین خورده – رانده را در بر میگیرد . زاگرس چین خورده – رانده بیشترین گسترش محدوده را داراست ، که خود به زیر پهنه هاى زاگرس بلند ( زیر پهنه راندگى ها) و زیر پهنه چین خورده ساده، جدا شده است و زیر پهنه زاگرس چین خورده ساده نیز داراى تقسیمات کوچک ترى است که بخش هایى از پهنه فارس، فروافتادگى دزفول و پهنه ایذه، در محدوده ى مورد بررسى قرار دارد (48).
1-11-2- چینه نگاری ممسنی
پژوهش در ویژگى هاى دیرین جغرافیا (Paleogeography) گویاى گوناگونى در شرایط تشکیل رسوب و تفاوت در فاکتور هاى فیزیکى و شیمیایى اینگونه رسوبات مىباشد. تغییرات سنگ شناسى سازندها و گاه گوناگونى آن در بخش هاى یک سازند، عاملى در افزایش نابهنجار، در گسترش واحد سنگى، و تفاوت در رفتار مکانیکى سازندها در برابر تنش هاى وارده، تعین کننده ویژگى هاى ریختارى هر منطقه مىباشد. بنابراین آگاهى ازویژگى سنگ شناسى سازند ها ونهشته هاى کواترنرى در هر منطقه، بسیار مهم در فاکتورهاى ژئوتکنیکى و زمین شناسى مهندسى، و در شناخت الگوى حرکتى و شناخت روند تکوینى پهنه ها پر اهمیت است (48).
برونزد سازندها در منطقه نورآباد، دربرگیرنده توالى سنگ نهشته هاى M-U Jurassic تا رسوبات جوان هلوسن است که در زیر تشریح گردیده است(48):
سازند سورمه (M-U Jurassic)
محیط رسوبگیر ژوراسیک میانى و بالایى در گستره نورآباد ، دریایى کم ژرفا بوده که دربرگیرنده ستبرایى نزدیک به ۹۵۰ متر ازچینه هاى ضخیم تا توده اى سنگ آهکهاى دولومیتى، برنگ خاکسترى تاتیره بوده که دربخش هاى میانى آن ، همراه با لایه هاى نازک آهک رسى و دولومیت رسى و مارن مىباشد.

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید